(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.272. అధ్యాయః 272
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి చిరకారికోపాఖ్యానకథనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-272-0x(6307)(76112)
కథం కార్యం పరీక్షేత శీఘ్రం వాఽథ చిరేణ వా।
సర్వథా కార్యదుర్గేఽస్మిన్భవాన్నః పరమో గురుః॥ 12-272-1(76113)
భీష్మ ఉవాచ। 12-272-2x(6308)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
చిరకారేస్తు యత్పూర్వం వృత్తమాంగిరసాం కులే॥ 12-272-2(76114)
`గౌతమస్య సుతా హ్యాసన్వీయాంశ్చిరకారికః।'
చిరకారిక భద్రం తే భద్రం తే చిరకారిక।
చిరకారీ హి మేధావీ నాపరాధ్యతి కర్మసు॥ 12-272-3(76115)
చిరకారీ మహాప్రాజ్ఞో గౌతమస్యాభవత్సుతః।
చిరేణ సర్వకార్యాణి విమృశ్యార్థాన్ప్రపద్యతే॥ 12-272-4(76116)
చిరం స చింతయత్యర్థాంశ్చిరం జాగ్రచ్చిరం స్వపన్।
చిరం కార్యాభిషత్తిం చ చిరకారీ తథోచ్యతే॥ 12-272-5(76117)
అలసగ్రహణం ప్రాప్తో దుర్మేధావీతి చోచ్యతే।
బుద్ధిలాఘవయుక్తేన జనేనాదీర్ఘదర్శినా॥ 12-272-6(76118)
వ్యభిచారే తు కస్మింశ్చిద్వ్యతిక్రంయాపరాన్సుతాన్।
పిత్రోక్తః కుపితేనాథ జహీమాం జననీమితి॥ 12-272-7(76119)
ఇత్యుక్త్వా స తదా విప్రో గౌతమో జపతాం వరః।
అవిమృశ్య మహాభాగో వనమేవ జగామ సః॥ 12-272-8(76120)
స తథేతి చిరేణోక్త్వా స్వభావాచ్చిరకారికః।
విమృశ్య చిరకారిత్వాచ్చింతయామాస వై చిరం॥ 12-272-9(76121)
పితురాజ్ఞాం కథం కుర్యాం న హన్యాం మాతరం కథం।
కథం ధర్మచ్ఛలే నాస్మిన్నిమజ్జేయమసాధువత్॥ 12-272-10(76122)
పితురాజ్ఞా పరో ధర్మః స్వధర్మో మాతృరక్షణం।
అస్వతంత్రం చ పుత్రత్వం కింతు మాం నానుపీడయేత్॥ 12-272-11(76123)
స్త్రియం హత్వా మాతరం చ కో హి జాతు సుఖీ భవేత్।
పితరం చాప్యవజ్ఞాయ కః ప్రతిష్ఠామవాప్నుయాత్॥ 12-272-12(76124)
అనవజ్ఞా పితుర్యుక్తా స్వధర్మో మాతృరక్షణం।
యుక్తక్షమావుభావేతౌ నాతివర్తేతమాం కథం॥ 12-272-13(76125)
పితా హ్యాత్మానమాధత్తే జాయాయాం జాయతామితి।
శీలచారిత్రగోత్రస్య ధారణార్థం కులస్య చ॥ 12-272-14(76126)
సోఽహం మాత్రా స్వయం పిత్రా పుత్రత్వే ప్రకృతః పునః।
విజ్ఞానం మే కథం న స్యాద్ద్వౌ బుద్ధ్యే చాత్మసంభవం॥ 12-272-15(76127)
జాతకర్మణి యత్ప్రాహ పితా యచ్చోపకర్మణి।
పర్యాప్తః స దృఢీకారః పితుర్గౌరవనిశ్చయే॥ 12-272-16(76128)
గురురగ్ర్యః పరో ధర్మః పోషణాధ్యాపనాన్వితః।
పితా యదాహ ధర్మః స వేదేష్వపి సునిశ్చితః॥ 12-272-17(76129)
ప్రీతిమాత్రం పితుః పుత్రః సర్వం పుత్రస్య వై పితా।
శరీరాదీని దేయాని పితా త్వేకః ప్రయచ్ఛతి॥ 12-272-18(76130)
తస్మాత్పితుర్వచః కార్యం న విచార్యం కదాచన।
పాతకాన్యపి పూయంతే పితుఃర శాసనకారిణః॥ 12-272-19(76131)
భాగ్యభోగే ప్రసవనే సర్వలోకనిదర్శనే।
ధాత్ర్యాశ్చైవ సమాయోగే సీమంతోన్నయనే తథా॥ 12-272-20(76132)
పితా ధర్మః పితా స్వర్గః పితా హి పరమం తపః।
పితరి ప్రీతిమాపన్నే సర్వాః ప్రీణంతి దేవతాః॥ 12-272-21(76133)
ఆశిషస్తా భజంత్యనం పురుషం ప్రాహ యత్పితా।
నిష్కృతిః సర్వపాపానాం పితా యచ్చాభినందతి॥ 12-272-22(76134)
ముచ్యతే బంధనాత్పురుషం ఫలం వృక్షాన్ప్రముచ్యతే।
క్లిశ్యన్నపి సుతస్నేహైః పితా పుత్రం న ముంచతి॥ 12-272-23(76135)
ఏతద్విచింతితం తావత్పుత్రస్య పితృగౌరవం।
పితా నాల్పతరం స్థానం చింతయిష్యామి మాతరం॥ 12-272-24(76136)
యో హ్యయం మయి సంఘాతో మర్త్యత్వే పాంచభౌతికః।
అస్య మే జననీ హేతుః పావకస్య యథాఽరణిః॥ 12-272-25(76137)
మాతా దేహారణిః పుంసాం సర్వస్యార్తస్య నిర్వృతిః।
మాతృలాభే సనాథత్వమనాథత్వం విపర్యయే॥ 12-272-26(76138)
న చ శోచతి నాప్యేనం స్థావిర్యమపకర్షతి।
శ్రియా హీనోఽపి యో గేహమంబేతి ప్రతిపద్యతే॥ 12-272-27(76139)
పుత్రపౌత్రోపపన్నోపి జననీం యః సమాశ్రితః।
అపి వర్షశతస్యాంతే స ద్విహాయనవచ్చరేత్॥ 12-272-28(76140)
సమర్థం వాఽసమర్థం వా కృశం వాప్యకృశం తథా।
రక్షత్యేవ సుతం మాతా నాన్యః పోష్టా విధానతః॥ 12-272-29(76141)
తదా స వృద్ధో భవతి తదా భవతి దుఃఖితః।
తదా శూన్యం జగత్తస్య యదా మాత్రా వియుజ్యతే॥ 12-272-30(76142)
నాస్తి మాతృసమా చ్ఛాయా నాస్తి మాతృసమా గతిః।
నాస్తి మాతృసమం త్రాణం నాస్తి మాతృసమా ప్రియా॥ 12-272-31(76143)
కుక్షౌ సంధారణాద్ధాత్రీ జననాజ్జననీ స్మృతా।
అంగానాం వర్ధనాదంబా వీరసూత్వేన వీరసూః॥ 12-272-32(76144)
శిశోః శుశ్రూషణాచ్ఛుశ్రూర్మాతా దేహమనంతరం।
చేతనావాన్స కో హన్యాద్యస్య నాసుషిరం శిరః॥ 12-272-33(76145)
దంపత్యోః ప్రాణసంశ్లేషే యోఽభిసంధిః కృతః కిల।
తం మాతా చ పితా చేతి భూతార్థో మాతరి స్థితః॥ 12-272-34(76146)
మాతా జానాతి యద్గోత్రం మాతా జానాతి యస్య సః।
మాతుర్భరణమాత్రేణ ప్రీతిః స్నేహః పితుః ప్రజాః॥ 12-272-35(76147)
పాణిబంధం స్వయం కృత్వా సహధర్మముపేత్య చ।
యదా యాస్యంతి పురుషాః స్త్రియో నార్హంతి యాప్యతాం॥ 12-272-36(76148)
భరణాద్ధి స్త్రియో భర్తా పాలనాద్ధి పతిస్తథా।
గుణస్యాస్య నివృత్తౌ తు న భర్తా న పునః పతిః॥ 12-272-37(76149)
ఏవం స్త్రీ నాపరాఘ్నోతి నర ఏవాపరాధ్యతి।
వ్యుచ్చరంశ్చ మహాదోషం నర ఏవాపరాధ్యతి॥ 12-272-38(76150)
స్త్రియా హి పరమో భర్తా దైవతం పరమం స్మృతం।
తస్మాత్మనా తు సదృశమాత్మానం పరమం దదౌ॥ 12-272-39(76151)
నాపరాధోఽస్తి నారీణాం నర ఏవాపరాధ్యతి।
సర్వకార్యాపరాధ్యత్వాన్నాపరాధ్యంతి చాంగనాః॥ 12-272-40(76152)
యశ్చనోక్తోఽథ నిర్దేశః స్త్రియా మైథునవృద్ధయే।
తస్య స్మారయతో వ్యక్తమధర్మో నాస్తి సంశయః॥ 12-272-41(76153)
ఏవం నారీం మాతరం చ గౌరవే చాధికే స్థితాం।
అవధ్యాం తు విజానీయుః పశవోఽప్యవిచక్షణాః॥ 12-272-42(76154)
దేవతానాం సమావాయమేకస్థం పితరం విదుః।
మర్త్యానాం దేవతానాం చ స్నేహాదభ్యేతి మాతరం॥ 12-272-43(76155)
ఏవం విమృశతస్తస్య విరకారితయా బహు।
దీర్ఘః కాలో వ్యతిక్రాంతస్తతోస్యాభ్యాగమత్పితా॥ 12-272-44(76156)
మేధాతిథిర్మహాప్రాజ్ఞో గౌతమస్తపసి స్థితః।
విమృశ్య తేన కాలేన పత్న్యాః సంస్థావ్యతిక్రమం॥ 12-272-45(76157)
సోఽబ్రవీద్భృశసంతప్తో దుఃఖేనాశ్రూణి వర్తయన్।
శ్రుతధైర్యప్రసాదేన పశ్చాత్తాపముపాగతః॥ 12-272-46(76158)
ఆశ్రమం మమ సంప్రాప్తస్త్రిలోకేశః పురందరః।
అతిథివ్రతమాస్థాయ బ్రాహ్మణ్యం రూపమాస్థితః॥ 12-272-47(76159)
స మయా సాంత్వితో వాగ్భిః స్వాగతేనాభిషూజితః।
అర్ధ్యం పాద్యం యథాన్యాయం మయా చ ప్రతిపాదితః॥ 12-272-48(76160)
పరవానస్మి చేత్యుక్తః ప్రణయిష్యతి తేన చ।
అత్ర చాకుశలే జాతే స్త్రియా నాస్తి వ్యతిక్రమః॥ 12-272-49(76161)
ఏవం న స్త్రీ న చైవాహం నాధ్వగస్త్రిదశేశ్వరః।
అపరాధ్యతి ధర్మస్య ప్రమాదస్త్వపరాధ్యతి॥ 12-272-50(76162)
ఈర్ష్యాజం వ్యసనం ప్రాహుస్తేన చైవోర్ధ్వరేతసః।
ఈర్ష్యయా త్వహమాక్షిప్తో మగ్నో దుష్కృతసాగరే॥ 12-272-51(76163)
హత్వా సాధ్వీం చ నారీం చ వ్యసనిత్వాచ్చ వాసితాం।
భర్తవ్యత్వేన భార్యాం చ కో ను మాం తారయిష్యతి॥ 12-272-52(76164)
అంతరేణ మయాఽఽజ్ఞప్తశ్చిరకారీత్యుదారధీః।
యద్యద్య చిరకారీ స్యాత్స మాం త్రాయేత పాతకాత్॥ 12-272-53(76165)
చిరకారిక భద్రం తే భద్రం తే చిరకారిక।
యద్యద్య చిరకారీ త్వం తతోఽసి చిరకారికః॥ 12-272-54(76166)
త్రాహి మాం మాతరం చైవ తపో యచ్చార్జితం త్వయా।
ఆత్మానం పాతకేభ్యశ్చ భవాద్య చిరకారికః॥ 12-272-55(76167)
సహజం చిరకారిత్వమతిప్రజ్ఞతయా తవ।
సఫలం తత్తథా తేఽస్తు భవాద్య చిరకారికః॥ 12-272-56(76168)
చిరమాంశసితో మాత్రా చిరం గర్భేణ ధారితః।
సఫలం చికారిత్వం కురు త్వం చిరకారిక॥ 12-272-57(76169)
చిరాయతే చ సంతాపాచ్చిరం స్వపితి ధారితః।
ఆవయోశ్చిరసంతాపాదవేక్ష్య చిరకారిక॥ 12-272-58(76170)
భీష్మ ఉవాచ। 12-272-59x(6309)
ఏవం స దుఃఖితో రాజన్మహర్షిర్గౌతమస్తదా।
చిరకారిం దదర్శాథ పుత్రం స్థితమథాంతికే॥ 12-272-59(76171)
చిరకారీ తు పితరం దృష్ట్వా పరమదుఃఖితః।
శస్త్రం త్యక్త్వా తతో మూర్ధ్నా ప్రసాదాయోపచక్రమే॥ 12-272-60(76172)
గౌతమస్తం తతో దృష్ట్వా శిరసా పతితం భువి।
పత్నీం చైవ నిరాకారాం పరామభ్యాగమన్ముదం॥ 12-272-61(76173)
న హి సా తేన సంభేదం పత్నీ నీతా మహాత్మనా।
విజనే చాశ్రమస్థేన పుత్రశ్చాపి సమాహితః॥ 12-272-62(76174)
హన్యా ఇతి సమాదేశః శస్త్రపాణౌ సుతే స్థితే।
వినీతే ప్రసవత్యర్థే వివాసే చాత్మకర్మసు॥ 12-272-63(76175)
బుద్ధిశ్చాసీత్సుతం దృష్ట్వా పితుశ్చరణయోర్నతం।
శస్త్రగ్రహణచాపల్యం సంవృణోతి భయాదితి॥ 12-272-64(76176)
తతః పిత్రా చిరం స్తుత్వా చిరం చాఘ్రాయ మూర్ధని।
చిరం దోర్భ్యాం పరిష్వజ్య చిరం జీవేత్యుదాహృతః॥ 12-272-65(76177)
ఏవం స గౌతమః పుత్రం ప్రీతిహర్షగుణైర్యుతః।
అభినంద్య మహాప్రజ్ఞ ఇదం వచనమబ్రవీత్॥ 12-272-66(76178)
చిరకారిక భద్రం తే చిరకారీ చిరం భవ।
చిరాయ యది తే సౌంయ చిరమస్మి న దుఃఖితః॥ 12-272-67(76179)
గాథాశ్చాప్యబ్రవీద్విద్వాన్గౌతమో మునిసత్తమః।
చిరకారిషు ధీరేషు గుణోద్దేశసమాశ్రయాః॥ 12-272-68(76180)
చిరేణ మిత్రం బధ్నీయాచ్చిరేణ చ కృతం త్యజేత్।
చిరేణ హి కృతం మిత్రం చిరం ధారణమర్హతి॥ 12-272-69(76181)
రాగే దర్పే చ మానే చ ద్రోహే పాపే చ కర్మణి।
అప్రియే చైవ కర్తవ్యే చిరకారీ ప్రశస్యతే॥ 12-272-70(76182)
బంధూనాం సుహృదాం చైవ భృత్యానాం స్త్రీజనస్య చ।
అవ్యక్తేష్వపరాధేషు చిరకారీ ప్రశస్యతే॥ 12-272-71(76183)
ఏవం స గౌతమస్తత్ర ప్రీతః పుత్రస్య భారత।
కర్మణా తేన కౌరవ్య చిరకారితయా తథా॥ 12-272-72(76184)
ఏవం సర్వేషు కార్యేషు విమృశ్య పురుషస్తతః।
చిరేణ నిశ్చయం కృత్వా చిరం న పరితప్యతే॥ 12-272-73(76185)
చిరం ధారయతే రోషం చిరం కర్మ నియచ్ఛతి।
పశ్చాత్తాపకరం కర్మ న కించిదుపపద్యతే॥ 12-272-74(76186)
చిరం వృద్ధానుపాసీత చిరమన్యాంశ్చ పూజయేత్।
చిరం ధర్మం నిషేవేత కుర్యాచ్చాన్వేషణం చిరం॥ 12-272-75(76187)
చిరమన్వాస్య విదుషశ్చిరం శిష్టాన్నిషేవ్య చ।
చిరం వినీయ చాత్మానం చిరం చాత్యనవజ్ఞతాం॥ 12-272-76(76188)
బ్రువతశ్చ పరస్యాపి వాక్యం ధర్మోపసంహితం।
చిరం పృష్టోఽపి చ బ్రూయాచ్చిరం న పరితప్యతే॥ 12-272-77(76189)
ఉపాస్య బహులాస్తస్మిన్నాశ్రమో సుమహాతపాః।
సమాః స్వర్గం గతో విప్రః పుత్రేణ సహితస్తదా॥ ॥ 12-272-78(76190)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ద్విసప్తత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 272॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-272-1 కార్యదుర్గే గుర్వాదివచనాదవశ్యకర్తవ్యే హింసామయత్వేన దుష్కరే చ సతీత్యర్థః॥ 12-272-4 సర్వకార్యాణి విమర్శాత్ప్రత్యపద్వ్యతేతి థ. ధ. పాఠః॥ 12-272-6 గృహ్యతే ఉపాదీయతే లోకేఽనేనేతి గ్రహ్రణం నామధేయం। అలస ఇతి గ్రహణమలసగ్రహణం ప్రాప్తః॥ 12-272-7 పిత్రా గౌతమేన। ఇమాం జననీమహల్యాం జహి సంహర॥ 12-272-10 ధర్మచ్ఛలే ధర్మసంకటే॥ 12-272-13 యుక్తముచితం। క్షమం సుఖానుష్టేయం। నాతివర్తేతమామతిశయేన నాతివర్తే। తిడంతాత్తమప ఆం నాతివర్తే త్వహం కథం ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-272-14 పితా హ్యాత్మానమాదత్తే మాతా భస్త్రా హ్యనిందితేతి ట. పాఠః। గోత్రస్య నాంనః॥ 12-272-15 బుద్ధ్యే జానామి। సంభవముత్పత్తిహేతుం॥ 12-272-26 నిర్వృతిః సుఖం తత్కర్త్రీ॥ 12-272-27 హే అంబ ఇత్యుక్త్వా॥ 12-272-28 ద్విహాయనవద్ద్వివర్షవాన్ భవేత్। అపి వర్షశతస్యాంతే హాయనత్వేన వర్తతే ఇతిధ. పాఠః॥ 12-272-32 వీరసూర్వీరపుత్రసూః॥ 12-272-33 అసుషిరం కర్ణనాసాదిసుషిరహీనం యః శృణోతి పశ్యతి జిఘ్రతి భక్షయతి చ స మాతరం న హన్యాదిత్యర్థః॥ 12-272-34 ప్రాణ ఉపస్థేంద్రియం తత్సంశ్లేషే మైథునే ఇత్యర్థః। అభిసంధిః పుత్రో మే గౌరో జాయేతేత్యాదిరూపోఽభిలాషః। మాతా పితా వా ఉభౌ వా కురుతస్తత్ర భూతార్థో యాథార్థ్యం మాతర్యేవ తత్కర్తృత్వం స్థితం నిష్ఠితం పితరి తు సోఽభిలాషః పాక్షికో భవతీత్యర్థః। దంపత్యోః పాణిసంశ్లేషే ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-272-35 భరణమాత్రేణ గర్భధారణమాత్రేణ సంబంధేన మాతా పుత్రే ప్రీతిమాహ్లాదం స్నేహమాసక్తిం చ కరోతి। వస్తుతస్తు పితురేవ ప్రజాః। పితురాజ్ఞాఽనుల్లడ్ఘనీయేతి భావః॥ 12-272-36 యాప్యతాం త్యాజ్యతాం॥ 12-272-37 తథాచ భర్తృత్వాదిగుణశూన్యస్యోన్మత్తస్యేవ వచనాన్మాతరం న హింసిష్యే ఇత్యాశయః॥ 12-272-38 వ్యుచ్చరన్ పోషణాదికమకుర్వన్ మహాదోషం ప్రాప్నోతీతి శేషః॥ 12-272-40 సర్వేషు కార్యేష్వపరాధ్యత్వాదనురోధ్యత్వాదల్పబలత్వేన సర్వథా పురుషాధీనత్వాత్॥ 12-272-41 చనశబ్దోఽప్యర్థే॥ 12-272-42 పశవోఽపి పశుప్రాయా అపి॥ 12-272-43 సమావాయః సమూహః। మర్త్యానాం దేవతానాం చ సమావాయం మాతరం స్నేహాదభ్యోతీతి యోజనా। మాతా తు ఇహ లోకే పాలయిత్రీ చేతి భావః॥ 12-272-45 తేన తావతా కాలేన। సంస్థావ్యతిక్రమం మరణానౌచిత్యం॥ 12-272-49 పరవాన్ ప్రణయిష్యతి మయి ప్రణయం కరిష్యతి। అత్రాస్మిన్నర్థే చింతితే సతి। అకుశలే ఇంద్రలౌల్యేన స్త్రీదూషణే జాతే విషయే స్త్రియా అహల్యాయా వ్యతిక్రమో నాస్తి॥ 12-272-53 అంతరేణ ప్రమాదేన॥ 12-272-61 నిరాకారా పాషాణభూతాం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.